Biodiversiteit op Hof van Rhee
Bevorderen biodiversiteit
We proberen de biodiversiteit te bevorderen, onder andere door het aantrekken van insecten die helpen bij de bestuiving van de fruitbomen en de groentes, zoals hommels, bijen en zweefvliegen. Ook zorgen wij voor dieren die helpen bij het bestrijden van ziektes en plagen, zoals lieveheersbeestjes, vogels en loopkevers.
Landschapselementen
In de opstartfase van de boerderij hebben we landschapselementen gecreëerd om de biodiversiteit te verhogen: heggen, bomenrijen, greppels, heuvels, etc. Landschapselementen zijn belangrijk als verblijf-, schuil- en voortplantingsplekken, voedselbronnen en verbindingszones.
In Nederland is helaas het aantal landschapselementen sinds begin vorige eeuw met meer dan 60% afgenomen. Dat is één van de voornaamste redenen dat de biodiversiteit in het cultuurlandschap is gedaald.
De struikenrijen tussen de groentepercelen zijn een mooi voorbeeld van landschapselementen die schuil- en nestgelegenheid bieden aan insecten en vogels dicht bij onze groentes.
Daarnaast hebben we een stekelhaag aangeplant van inheemse struiken die veel bloemen en bessen dragen. Naarmate de haag dichter groeit is, het een goede plek voor vogels om in te schuilen tegen predatoren en om in nestelen. We hopen ook dat wanneer de haag dicht genoeg is, het een natuurlijke barrière vormt waarmee we dassen en hazen uit onze groentepercelen weren. Een natuurlijk alternatief voor een hek.
Verspreid over de boerderij hebben we houtsingels aangelegd met fruit- en notenbomen en struiken. Deze houtsingels zijn aangelegd over ons gehele perceel, waardoor er verbinding met de bestaande houtsingels om het perceel gecreëerd is. In de houtsingel staan ook regionale, oude appel- en perenrassen. Deze rassen zijn specifiek voor Drenthe en bijna uitgestorven en wilden we daarom graag een plekje geven op onze percelen.
Om (wilde) bijen aan te trekken hebben we op de boerderij ook een aantal bijenhotels staan: in de boomgaard, aan de kapschuren en in de buurt van de kruidentuin. Daarnaast hebben we met de kinderen egelhuisjes gebouwd. We hebben een tijdje oorwormpotjes in gebruik gehad, maar die bleken de stammen van de fruitbomen te beschadigen, dus daar zullen we een andere oplossing voor moeten bedenken.
Kruidenrijk gras(wei)land
In het weiland voor de koeien wordt ook de biodiversiteit gestimuleerd. In fases is het grasland ingezaaid met kruidenmengsels met het doel om een kruidenrijk grasland te creëren. Ook zijn er enkele bomen geplant in de weide, onder meer voor schaduw voor de runderen. Verder zijn langs de randen van de percelen, op de heuvel bij de parkeerplaats en in de boomgaard inheemse bloemenmengsels ingezaaid.
In de toekomst willen we de sloot die dwars door het weiland loopt, verbreden en een meer natuurlijk karakter geven, zodat die in natte periodes meer water kan opslaan en in droge periodes water kan vasthouden.
Biodiversiteit meten
Samen met studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein uit Leeuwarden zijn we in het eerste jaar begonnen met metingen om de biodiversiteit te monitoren. Acht weken lang hebben verschillende leden meegelopen om de protocollen onder de knie te krijgen, zodat we nu zelf de metingen voort kunnen zetten.
Door deze metingen gestructureerd uit te voeren op de boerderij en in de omgeving hopen we een goed beeld te krijgen van de huidige en potentiële biodiversiteit op onze hof. Door een aantal metingen jaarlijks uit te voeren hopen we te kunnen vastleggen welk effect onze manier van boeren heeft op de biodiversiteit op onze percelen.
Vogeltellingen
In de vroege ochtend tellen we de broedvogels die op de boerderij te vinden zijn. We lopen een vast parcours rond en over de boerderij en onderweg luisteren en kijken we naar alle vogels die we tegenkomen. Hierbij volgen we de protocollen van Sovon en we registreren de waargenomen vogels en hun status in de Sovon-app. We tellen ongeveer 7 keer per jaar in de broedperiode van vogels (begin voorjaar tot in de zomer).
Nachtvlindertellingen
’s 
Avonds plaatsen we LED-vallen die nachtvlinders aantrekken en die we ’s morgens vroeg determineren. Voor de determinatie gebruiken we de Obsidentify app, die de vlinders kan herkennen op basis van een foto. En we registreren de waarnemingen in waarneming.nl. Deze tellingen doen we vanaf het voorjaar tot aan september ongeveer één keer per maand op zes vaste plekken op de boerderij.
Regenwormentellingen
Verder tellen we op deze zelfde plekken de regenwormen. Regenwormen zijn belangrijk voor de bodemvruchtbaarheid, onder meer doordat zijn het organisch stof gehalte verhogen en de bodem losser maken. We nemen een grote schep aarde op de meetlocatie en zoeken daar alle wormen in op. We proberen te determineren of we te maken hebben met bodemwormen, strooiselwormen of pendelwormen en ook of we te maken hebben met jonge of volwassen wormen.
Nectarindex
Tenslotte bekijken we de vegetatie die nu op de boerderij aanwezig is. We maken hierbij gebruik van de nectarindex van floron (https://www.floron.nl/nectarindex). Hoe hoger de bloemenrijkdom hoe meer nectar er te halen is voor vlinders en tal van andere insecten.
Voor de monitoring hebben we op drie plekken een traject van circa 100 meter uitgezet. Eén traject ligt op de bloemenheuvel bij de parkeerplaats en de andere twee in de stroken waar in het eerste jaar inheemse kruidenmengsels zijn ingezaaid. Eén keer per jaar wordt gekeken welke planten er allemaal in deze trajecten staan. Hiermee zijn we gestart op 31 mei 2025. De meting zal jaarlijks rond eind mei / begin juni worden herhaald.
Ben je benieuwd naar de resultaten? Deze zijn voor iedereen in te zien op deze website https://www.verspreidingsatlas.nl/projecten/floron/nectarindex/.
Bodemkwaliteit verbeteren
Een goede bodemkwaliteit is belangrijk voor de boerderij en de natuur. Een gezonde bodem is vruchtbaar, bevat veel voedingsstoffen (nutriënten) voor de planten en heeft weinig schadelijke aaltjes, schimmels, etc. We streven naar een goede verhouding tussen schimmels en bacteriën, onder meer door een goede en ruime vruchtwisseling en vruchtopvolging en verstandige bemesting.
Nulmeting
In november 2020 hebben we een zgn. nulmeting gedaan van de bodemkwaliteit, ook door studenten van de Hogeschool Van Hall Larenstein. Bij deze nulmeting zijn grondmonsters genomen om te bepalen hoeveel en welke nutriënten er in de bodem zitten. Dit gaan we in 2025 en 2026 herhalen en vergelijken met de uitgangspositie in 2020. Dan weten we of er bodemverbetering is opgetreden.
Verdichting vermijden
Daarnaast is gekeken naar de verdichting van de bodem. Verdichting leidt tot een slechtere ontwatering en snellere plasvorming en daardoor risico van verdergaande verdichting. Het verslechtert ook de bewerkbaarheid van de grond, beperkt de beworteling, de opname van water en de benutting van nutriënten door het gewas. We nemen veel maatregelen om verdichting tegen te gaan.
Bron: Hogeschool Van Hall Larenstein
Bodemleven. Een gezonde bodem is vol organismen
In de bodem leven veel verschillende organismen: schimmels, insecten, mijten, regenwormen, potwormen, aaltjes.
Al die organismen hebben invloed op de groei van planten.Ze zorgen dat de structuur van de bodem verbetert. De bodem wordt beter doorwortelbaar voor planten. Ook breken zij plantenresten en andere materiaal af tot voedingsstoffen en organische stof, die nodig is voor het gewas en helpt bij het vasthouden van water in droge tijden.
Daarnaast kunnen bodemorganismen bodemziekten onderdrukken. Sommige schimmels – de mycorrhiza’s – stimuleren de groei van planten. Ze leven samen met planten en zorgen dat voedingsstoffen beter beschikbaar komen. Het bodemleven is natuurlijk ook van invloed op andere dieren, zoals weidevogels. Zij voeden zich met bodemorganismen en zijn daarom gebaat bij een gezonde bodem.
Bodembiodiversiteit
Het aantal soorten bodemorganismen en de totale hoeveelheid bodemleven verschilt per grondsoort en gebruikstype van het land. Grasland op klei en veen bevat meer bodemleven dan grasland op zandgrond. In kleigrond vind je meer bacteriën. In de lossere zandgrond vind je bijvoorbeeld meer springstaarten en mijten. Omdat grondbewerking het bodemleven verstoort, is de bodembiodiversiteit in grasland hoger dan op akkerland.
Het bodemleven kun je op veel manieren beïnvloeden:
Organische stof
De aanvoer van organische stof heeft een grote invloed. Organische mest, compost en gewasresten stimuleren de opbouw van bodemleven, o.a. bacteriën, schimmels en regenwormen. Bovendien zorgt dat ervoor dat het organisch stofgehalte van de grond toeneemt, wat weer zorgt voor een betere structuur, en het vasthouden van water en voedingsstoffen.
Grondbewerking
Hoe vaker en dieper je de grond bewerkt, hoe sterker je het bodemleven verstoort. Voor de opbouw van een gezonde bodem is het daarom zinvol grasland minder vaak te scheuren. Je kunt als akkerbouwer niet-kerende grondbewerking toepassen of minder diep ploegen. We kijken wat we kunnen doen op dit vlak.
Meer weten?
Wilt u meer weten over een gezonde bodem, kijk dan op: groenkennisnet.nl.