Een boerderij van 500 Assenaren
Wat is Herenboeren eigenlijk?
Nico: “Wij zijn een coöperatie van bijna 500 mensen. Samen hebben we 20 hectare grond in gebruik, even ten noorden van Assen, in Rhee. Op dat land hebben we koeien, varkens, kippen, een fruitboomgaard, kassen, groentebedden en een kruidentuin. Langs de lanen staan hoogstam fruitbomen. Het is een paradijsje aan het worden. We hebben twee boeren in dienst die het vakwerk doen en de lijnen uitzetten, en een flink deel van die 500 mensen helpt actief mee.”
Als vrijwilliger?
Gerdien: “Nee, ik noem het medeboeren. We zijn geen vrijwilligers, we zijn allemaal een stukje eigenaar. Met onze inbreng helpen we onze boeren.”
Hoe lang bestaat de boerderij?
Nico: “Sinds november 2020, dus nu bijna zes jaar. Wij waren de negende boerderij volgens deze opzet. De allereerste was in Boxtel, in Noord-Brabant. Daar is ongeveer vijftien jaar geleden geëxperimenteerd, en daaruit is het concept gekomen zoals wij het nu kennen: 20 hectare, twee boeren, 500 mensen en een gemengd bedrijf. Alles zonder bestrijdingsmiddelen en zonder kunstmest. Met heel veel gezelligheid, de terugkeer van biodiversiteit en overheerlijk voedsel.”
Samen investeren, samen eigenaar
Wie meedoet, koopt zich in. Hoe werkt dat?
Nico: “Zo’n boerderij komt niet uit de lucht vallen. Er moesten schuren en kassen gebouwd worden, er moest een trekker en ander materieel komen, de weides moesten worden ingericht en de boomgaard aangeplant. Dat kostte bij elkaar ongeveer een half miljoen euro. Met 500 mensen is dat 1000 euro per persoon, en dat heeft iedereen ingelegd. In de eerste drie jaar zijn die aanvangsinvesteringen gedaan, en nu staat de boerderij er.”
En daarna?
Nico: “Dan begint de volgende fase: de boerderij draaiende houden. De boeren krijgen salaris, de diesel voor de trekker kost geld, straks ook de stroom voor de elektrische trekker die we gaan kopen. Kippen hebben voer nodig. Die lopende kosten betalen we samen, met een maandelijkse bijdrage van ongeveer 55 tot 60 euro. Wie vlees eet, betaalt iets meer dan wie vegetarisch eet.”
Stel dat ik na een paar jaar wil stoppen. Ben ik mijn 1000 euro dan kwijt?
Nico: “Het werkt net als bij elk bedrijf. Je bent aandeelhouder, en als je stopt, bied je je certificaat aan aan iemand die er juist in wil. Je verkoopt je aandeel dus door.”
Nu is het moment om aan te sluiten
Is 500 het maximum?
Nico: “Ja, en daar zaten we ook een tijd op. Er kon niemand meer bij. Maar door de overvloedige oogsten hebben meerdere gezinnen het aantal monden waarmee ze meedoen verlaagd, omdat ze het anders niet op kregen. Een luxeprobleem, maar daardoor zijn er nu weer enkele tientallen plekken vrij. Aanmelden kan op elk moment, je hoeft niet te wachten tot het begin van het seizoen. Je neemt dan het aandeel over van iemand anders. En daarom zegt Gerdien ook: we zijn geen vrijwilligers, we zijn mede-eigenaren. We verbouwen echt ons eigen voedsel, op een natuurinclusieve manier.”
Wat krijg je voor die maandelijkse bijdrage?
Gerdien: “Iets heel echts. Ik had nooit gedacht dat het zo mooi en zoveel zou zijn. Elke week wordt geoogst wat er op dat moment rijp is. Een team van medeboeren telt alles en verdeelt het eerlijk over het aantal monden. Op zaterdag ga je met je tas of krat naar de boerderij, en loop je langs tafels waar de groenten liggen uitgestald. Andere medeboeren staan daarachter en geven je het deel waar je recht op hebt.”
Wat ligt er nu op die tafels?
Gerdien: “Spitskool, palmkool, rode bieten, aardappelen, en de uien komen eraan. Uit de kruidentuin hadden we laatst peterselie en rozemarijn. Uit de boomgaard komen de eerste appels en peren. We telen ook braam, aardbei en bessen, maar daarvan is de oogst nog te klein om over iedereen te verdelen. Daar maken medeboeren dan weer jam of siroop van. Alles wat het land oplevert, gaat terug naar de boerderij.”
Elke week kool?
Wie van het seizoen eet, krijgt in de winter veel kool. Word je dat niet zat?
Gerdien: “Ik zie het vooral als een uitdaging om met wat je krijgt iets lekkers te maken. Veel mensen zijn opgegroeid met aardappelen, vlees en groente. Ik eet al tientallen jaren vegetarisch en was dus al gewend om creatief te koken, maar met seizoensgroenten moet je dat nog meer.”
“Wat enorm helpt, is het onderlinge contact. Bij de uitgifte staat altijd een grote koffietafel en wordt er eindeloos gepraat, met een kopje koffie en een zelfgebakken stuk koek. Daar wordt veel uitgewisseld. Er is ook een appgroep, Boeren in de Keuken, waar volop recepten worden gedeeld. Het is leuk om van een ander te horen hoeveel verschillende dingen je kunt maken van iets eenvoudigs als een witte kool.”
Nico: “En over variatie gesproken: we telen zo’n 50 soorten groenten en tientallen soorten kruiden. Het is dus zeker niet zo dat we elke week hetzelfde eten.”
Vergeten groenten
Welke groenten krijg je die je niet vaak in de winkel ziet?
Gerdien: “De palmkool kende ik zelf helemaal niet. Verder koolrabi, meiraap, raapstelen en pastinaak. Groenten die we vroeger aten en die nu een beetje vergeten zijn.”
Samen beslissen wat er groeit
Gerdien: “Misschien leuk om te vertellen: als mede-eigenaren beslissen we samen met de boeren wat er elk seizoen op het land komt. Natuurlijk binnen wat hier kan groeien, maar je kunt aangeven wat je vond van bijvoorbeeld de hoeveelheid sla, of wat je hebt gemist. Onze twee boeren, Henk en Isabelle, kijken daarna of het teeltplan moet worden aangepast.”
Na de onrust sterker verder
Een jaar geleden ging er landelijk iets mis bij Herenboeren. Hoe zit dat?
Nico: “Met onze eigen boerderij was niets aan de hand, al werd het in de pers wel zo gekoppeld. Vanuit Boxtel, waar het landelijke ondersteunende bureau zat, werd een grote lobby opgezet om bij gemeenten, provincies en het Rijk grond en betere regelgeving voor elkaar te krijgen. Als dat allemaal gelukt was, hadden er nu veel meer Herenboerderijen gestaan.
Maar de opgave was gigantisch, het succes bleef door lastige wetgeving uit, en het bureau had te veel mensen op de loonlijst. Het is uiteindelijk omgevallen. Vervelend, ook omdat onze boeren tijdelijk via het UWV betaald moesten worden, maar vooral omdat de ontwikkeling van het concept stokte.”
“We hebben ons snel herpakt. De Herenboerderijen, toen 24 in getal, zijn bij elkaar gaan zitten en hebben een nieuwe vereniging opgericht. Binnen twee maanden was die up and running en was het verlonen van de boeren weer geregeld.
Inmiddels werken we ook weer aan de lobby, en die vindt nu goed gehoor. Er wordt gezien dat natuurinclusieve landbouw zonder bestrijdingsmiddelen en kunstmest werkt, en dat er een verdienmodel in zit. De landbouw moet veranderen, vooral als het gaat om het bodemleven. Een bodem die met chemie wordt bewerkt, vraagt steeds meer kunstmest om nog iets op te brengen. Dat is een doodlopend pad.”
Publieksprijs als erkenning
Nico: “Daarom waren we vorig jaar ook zo blij met onze nominatie als een van de vijf beste agrarische bedrijven van Nederland, onder meer door Wageningen Universiteit en het ministerie van Landbouw. Dat Ger Koopmans, de voorman van LTO, als jurylid bij ons op bezoek kwam, hadden we in 2020 niet kunnen dromen. Die waardering heeft ons enorm veel energie gegeven. Uiteindelijk hebben we de Publieksprijs gewonnen, en dat hebben we groots gevierd.”
Open dag zaterdag 26 september
Wat is er te zien op de open dag?
Gerdien: “Ontzettend veel. Het is sowieso heel mooi om over het land te lopen, zeker als je bedenkt dat hier bij de start alleen raaigras stond. Er is een looproute van ongeveer 650 meter. Onderweg staan medeboeren bij de teelt, de boomgaard en de dieren, en zij vertellen met veel plezier wat we doen en waarom we het zo doen.”
“Verder is er:
- een groot cateringplein met koffie, thee, limonade en koek en cake, gebakken door onze eigen medeboeren
- een speurtocht voor kinderen
- een wedstrijd: raad het gewicht van een speciaal gekweekte courgette en win een groentepakket
- de commissie Biodiversiteit, die laat zien wat er in een halve meter zwarte aarde leeft, hoeveel wormen en welke andere dieren, waarbij kinderen zelf mogen uitpluizen
- een grote proeverij met hapjes van producten van ons land, zoals jam, quiche, geroosterde bloemkool en crackers van roggemeel, van rogge die op ons terrein is geteeld en door overbuurman Bertus met prachtige oude machines is gedorst “
“Proef zelf hoe ontzettend lekker onze groenten zijn. Het zijn echte smaakbommen.”
Eerst proberen met een proefabonnement
Nico “Wil je het eerst een keer proberen? Dan kun je een proefabonnement afsluiten. Vijf weken lang haal je je pakket, net zoals wij dat doen. Dat kost 70 euro, dus 14 euro per keer, en je hoeft nog geen 1000 euro in te leggen. Zo ontdek je of het bij je past, en of je je thuis voelt bij deze club mensen. Dat is minstens zo belangrijk.”
Tot zaterdag!
