Bijdragen aan biodiversiteit
De commissie Biodiversiteit heeft sinds de start van Hof van Rhee meegedacht en bijgedragen om de biodiversiteit op Hof van Rhee te vergroten en robuuster te maken. Zo zijn houtwallen en kruidenrijke graslanden aangelegd en is er een advies voor een hangkorf voor de inheemse honingbij.
Daarnaast voert de werkgroep Biodiversiteit vele werkzaamheden uit door kruidenrijke sloot- en akkerranden te maaien en nieuwe landschapselementen aan te brengen.
Zo is er in het kader van het jubileum tijdens het kunstproject in de zomer van ‘25 de bijenburcht gemaakt, speciaal gericht op het bieden van onderdak en nestgelegenheid voor allerlei insecten en wilde bijen. Deze burcht nadert haar voltooiing en zal hopelijk in het voorjaar van ‘26 laten zien dat dit werkt.
Monitoring biodiversiteit
Monitoring van biodiversiteit is een andere taak die de commissie Biodiversiteit uitvoert. Volgens schema worden wormen, nachtvlinders en vogels geteld. En sinds vorig jaar kijken we ook naar de ontwikkeling van de vegetatie.
Komend jaar komen er waarschijnlijk weer een aantal studenten die ons helpen de biodiversiteit in kaart te brengen. Door de gegevens van de begin jaren te vergelijken met de huidige gegevens hopen we volgend jaar en ook de jaren daarna een toename van de biodiversiteit te kunnen rapporteren.
We zijn dan ook heel blij dat we, op basis van het advies van de commissie Biodiversiteit over de beschreven opties, in de zomer van ‘25 besloten is om honingbijen te introduceren op de boerderij door de aanschaf en installatie van een hangkorf voor huisvesting van een volk van de inheemse honingbij.
Hiervoor waren geen directe financiële middelen beschikbaar en is gezocht naar een oplossing. Tot een anonieme gulle gever zich meldde en bereid was om de volledige financiering van de hangkorf op zich te nemen. Daarvoor zijn we heel dankbaar. Het betekent namelijk dat we hopelijk deze zomer nog inheemse honingbijen kunnen zien vliegen op onze boerderij.
Waarom zijn honingbijen van belang voor een boerderij?
Honingbijen spelen een sleutelrol in het ecosysteem door de bestuiving van bloemen en gewassen. Naar schatting is meer dan 75% van de gewassen die door mensen worden geconsumeerd afhankelijk van bestuiving door insecten, honingbijen nemen daarvan ongeveer een 1/3 voor hun rekening. Honingbijen kunnen bijdragen aan:
- Verbeterde gewasopbrengst: Door efficiënte bestuiving kunnen de opbrengsten van fruit, groenten en andere gewassen aanzienlijk toenemen.
- Bevordering van biodiversiteit: Honingbijen ondersteunen de groei van wilde flora en zorgen voor een gezonder ecosysteem.
- Productie van honing en bijenwas: Naast bestuiving kunnen honingbijen ook waardevolle producten leveren, zoals honing, stuifmeel, propolis en bijenwas.
Concurrentie met de wilde bij om voedselbronnen
Honingbijen en wilde bijen delen vaak dezelfde voedselbronnen, zoals nectar en stuifmeel van bloemen. Wanneer honingbijen, gedurende een korte periode, in grote aantallen aanwezig zijn, bijvoorbeeld door plaatsing van heel veel bijenkasten, kan dit leiden tot concurrentie en een negatieve impact op wilde bijen.
De Biesbosch heeft daarmee te kampen gehad ten tijde van de massale bloei van de balsemien, of op de heidevelden wanneer daar veel bijenkasten staan tijdens de bloei van de heide. Met name in natuurgebieden is daar wetenschappelijk bewijs voor.
In landbouwgebieden geldt dit veel minder omdat daar vaak sprake is van seizoensteelt, dus telkens korte perioden van massale bloei van hetzelfde gewas. Honingbijen zijn dol op massa-dracht en kunnen zich uitstekend aanpassen aan deze wisselende omstandigheden en zijn dus bij uitstek geschikt voor bestuiving van gewassen op de boerderij.
Door te zorgen voor voldoende bloeiende gewassen het gehele jaar door en doordat we met slechts één volk beginnen verwachten we geen probleem op dit punt.
Impact op de biodiversiteit
Door te gaan werken met de zwarte bij, een inheemse honingbij, wordt de biodiversiteit op de boerderij gegarandeerd versterkt. Immers de zwarte bij hoort thuis in het Nederlandse landschap en klimaat. Insecten als de inheemse honingbij zijn essentieel voor de bestuiving van planten. En veel bloeiende kruiden trekken weer veel andere insecten aan die een voedselbron zijn voor vogels en andere dieren, waardoor de gehele biodiversiteit wordt versterkt.
Helaas kunnen honingbijen ook ziekten en parasieten overdragen aan wilde bijen. Bijvoorbeeld, de varroamijt en bepaalde virussen, die honingbijen kunnen besmetten, kunnen ook wilde bijenpopulaties aantasten. Monitoring van het bijenvolk is dan ook belangrijk om dergelijk problemen te voorkomen. In Nederland zijn er verschillende initiatieven die zich actief bezig houden met de herintroductie van de zwarte bij. Door te telen op de juiste eigenschappen is het bij deze volken niet nodig te werken met chemische middelen.
Honingbijen positief voor de boerderij
Door zorgvuldige introductie kan de mogelijk negatieve impact op wilde bijen beperkt worden. Daarbij hoort het creëren van omstandigheden die voor wilde bijen aantrekkelijk zijn, zoals het bouwen van een bijenburcht en het plaatsen van meerdere insectenhotels alsmede het zorgdragen voor voldoende, vooral inheemse planten op zo’n manier dat er het hele jaar door bloemen bloeien, waardoor er voldoende nectar en stuifmeel is te halen.
Het grote voordeel van honingbijen is dat zij een voorkeur hebben voor massadracht en dat zij vooral tijdens het groeiseizoen actief blijven met bestuiving en zij zich snel kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden.
Zeer geschikt dus om de boer gedurende het jaar bij te staan met de productie van gewassen. De honingbij past uitstekend in filosofie van natuur-inclusieve landbouw.
We hebben er voor gekozen om de honingbijen op Hof van Rhee zo natuurlijk mogelijk hun werk te laten doen. Dat betekent dat we ze geen honing afnemen die ze nodig hebben om mindere tijden en de winter door te komen en dat we het volk zo min mogelijk verstoren. Dat betekent ook dat we geen bijproducten als propolis, was of stuifmeel gaan oogsten.
Er is een klein risico op bijensteken voor iedereen die op de boerderij aanwezig is. Een bij steekt alleen wanneer sprake is van een levensbedreigende situatie voor het dier of het volk. Zolang de bijen met rust worden gelaten is het risico op steken zeer klein. Bij de plaatsing van de korf wordt hiermee rekening gehouden.
Aanschaf hangkorf voor Hof van Rhee
Na enig speurwerk is er een ambachtsvrouw in Frankrijk gevonden die hangkorven naar het ontwerp van Günther Mancke (Weissenseifener hangkorf) maakt. Jennifer Trident van Bienen und Stroh gaat deze korf aan ons leveren.
De hangconstructie maken we zelf van Douglas hout en stro. Dit materiaal kunnen we in Assen aanschaffen.
In het voorjaar van ’26 willen we hem hebben hangen. Het zal nog wel tot eind juni duren voordat we een bijenvolk in de korf kunnen laten inlopen.
Via de organisatie van de Zwarte bij in Nederland gaan we conform hun aanbevelingen jonge koninginnen telen waarvan er één op Hof van Rhee zal gaan resideren.
Henk van der Zijden
